ماچ کل = نوعی سوسمار
اورتنگلو = الاکلنگ
نسام = سایه
نوکول = بهانه
برزق = رنجش
شین = درد سر
دده = خواهر بزرگ
خانابدان = خانه ابادان ( نوعی تشکر )
وروری = چشم و هم چشمی
اشنفه = عطسه
گل پر = سرخک
کلش زدن = سرفه کردن
دلنگان = اویزان
گیان = پستان حیوان ماده
چغله = گردش
ناترینگ = با انگشت ضربه زدن
شخی = زمین بایر
دادشه = کلوچه
مس مس کردن = معطل کردن
هامنده = زمین اماده کشت
لابو = اب برنج ابکشی
پیچاک = خوب * محکم *مناسب * ادم چابک
متر نسیم = کنایه از ادمی فعال وپر جنب وجوش
سسکه= ترشح و تراوش اب

واژگان بیشتر را در تارنمای تاریخانه بیابید .

واژگان بیشتر را در تارنمای تاریخانه بیابید .

می اندیشم واژه برزغ دگر گون یافته واژه برزخ پارسی باشد . من همه واژ گان بومی شهرستان دامغان را در نسکی در چندین سال پیاپی نوشته ام (ولی ؟ )چون دیدم در تارنمای تاریخانه دیگران نیز این کار را کرده اند دوباره کاری نکردم در این تارنما بیشتر واژگان بومی دامغان آمده است و برای پیدا کردنش باید در آنجا جستجو کنید .tarikhane.com

درود
سرور alirabizade . اگر می‌شود و اگر واژگان زیبای دامغانی را یک‌جا (نسک، پرونده یا ...) در دست دارید، بسیار سپاس‌گزار خواهم شد اگر یک نگارش از آن را به نشانیِ paarsimaan@gmail.com هم بفرستید. و یا اگر نسکِ چاپ‌شده‌یی است درباره‌ی آن در همین جا راه‌نمایانید.

پیروز باشید

با درود - همانگونه که پیشتر گفتم واژگان دامغان را دیگران نیز در تارنمای تاریخانه یا در جاهای دیگری که من نمی دانم نگاشته اند (هم با دبیره تازی هم با دبیره لاتین )من نیز برای پاسخ به در خواست شما گزیده ای از این واژگان را که خود یافته ام در زیر می آورم برخی از این واژگان ممکن است در شهرهای دیگر نیز بکار برده شود .

الف :
اسیلو : نوعی درخت که مردم برگهای آنرا با سرکه می خورند ،) درخت نارون(
آرخالغ : نوعی تن پوش ، پالتو
اشنفه : عطسه
آ ژن : بند آب
آستانو:  داستان
الیجزو: نوعی حشره نر آوازه خوان که هنگام تابستان به دنیا آمده و آواز زیبائی دارد*
الیفرنگو : نوعی حشره ماده آوازه خوان که هنگام تابستان به دنیا آمده و آواز زیبائی دارد*
آلنگرو : صمغ یا شیره درخت
آمخته : آموخته یا معتاد
اشکل : تقلب در بازی
البزی : خار شتر
ارغه : بد کاره
ارتنگلو : الا کلنگ
ب :
باغبانو: جیرجیرک  
باد فت : نوعی بیماری
بادیه : کاسه سفالی کشک سایی
برزغ : رنجش ، ( برزغ شدن : رنجیده خاطر شدن )
باز : تاب ، ( باز انداختن : تاب بازی کردن )
بزمبو : نخی که از موی بز باشد
بلم : علف  چمن
برین کردن : تراشیدن پشم یا موی حیوان
پ :
پیچاک : متضاد سست ، خوب ، محکم ، قوی  ، مناسب
آرد پیچاک : آردی که مناسب نانوائی است
مرد پیچاک : مردی که تندرست و قوی بنیه است
ضرب المثل : گندم هر قدر لاغر تر باشد پیچاک تر است ، این ضرب المثل در نکوهش                              
چاقی گفته شده است*
پشگ : مدفوع گوسفند
پس خانه : پستو
پاشنه سوییده : پاشنه ساییده ، انسان دغل کار
پت پوش : آشغال ریزه
پنجه کشو : نوعی فتیر
پله زیاد کن : نوعی بازی
پتیاره : بزه کار ، بدکاره
پم : پهن
پی کلگی : پی تکی ، پشت گردن کسی زدن
پرچینو : ته مانده محصول زمین را جمع کردن
                                                                                                                                 پرپرو : پروانه
پاکولو : دوش گرفتن کسی ، برروی شانه گرفتن
پا توه : شالی پشمی که به دور پا می پیچند
پا بزار : چارق ونوعی کفش دهقانی ، پای افزار
ت :
تلو : خار
تول : گل آلود ،  ( آب تول : آب گل آلود)
تنگل : دوک نخ ریسی ،( تنگله : پسر کوچکی که کمک پدرش باشد)
تنگلو : تنگ آب
تک و توش : حرکت و جستجو
تغلی : گوسفند ماده جوان که باکره باشد
ترقانو : ترقه
تو تغلو : دچار سر گیجه شدن و دور خود چرخیدن  
تغ ولغ : سست ، بی قاعده وقانون ، بی سر و سامان
تو کلو : کلون درب چوبی را انداختن
تشی : نوعی جوجه تیغی بزرگ که به جا لیز صدمه می زند  
تار تنو : تارتنک ، عنکبوت
تتم : منقار
تخس : پراکنده
تغس : بچه شرور
تغ : بوته هندوانه ، خیار ، کدو یا خربزه
تک : دهان
تموس : کپک
تو پزو : نانی که در ساج بپزند
تو بیر : جای آفتاب گیر ( متضاد نسام )
تیجه : جوانه بذر
تولو : هل دادن به جلو
تیلو : سفال شکسته
ث :                                                                                                                      ج :                                                                                                                     جل : پارچه کهنه و تکه
جلمبره : کسی که لباس کهنه و تکه پاره پوشیده باشد
جزغاله : چربی و دنبه گوسفند که آنرا با گرما دادن آب کنند و پس از خنک شدن به بخش های کوچکی تقسیم گردد  
جمام : کار نکرده ،( جمامی خوردن : کوفتگی کسی که عادت به کار نداشته و کاربدنی دشواری را انجام داده است)
جنگ جنگو : استخوان مفصل گوسفند که جوانان با آن قاپ بازی می کردند و می گویند اگر کسی این استخوان را در خانه کسی بگذارد بین زن و شوهرجنگ می شود
جنگره : جنگی
                                                                                                                       جوازن : قطعه چوبی که که وسط آنرا گود کرده و به صورت هاون چیزی در آن می کوبند                                                  
جول : گود
جیجیدن : سوختن سر مو و پشم بوسیله آتش
جرق : توانا و زورمند
جوج کردن : گوژ کردن بدن ، دور خود پیچیدن ، خمیده شدن و توی خود رفتن
چ :چمته : خورجین ، کیسه
چهل پو : کنه سیاه رنگی که خون گوسفندان را می مکد
چو چلو : نوعی بازی با چوب*                                                                                           چغا : تنپوشی از نمد
چغله : گردش ،( چغله زدن  : گردش کردن ، دور زدن)
چرز : نوعی پیچک که در باغهای انگور به صورت انگل دور بوته های تاک می پیچد و از مواد غذایی گیاه می دزدد
چغر : چسبناک
چو کولیدن : زیر و رو کردن ، استعاره ای برای کنجکاوی کردن
چو کو لو شاه : چوبی بلند برای زیر و رو کردن آتش تنور
چفت : اصطبل یا آغل گوسفندان در صحرا
چا قولو : گنجشک
چلچلاقو : پرستو
چسنو : نوعی حشره باغی سبز رنگ که بوی بدی دارد
چفت : محکم ، استوار، (  چفت کردن = محکم کردن)
چان : چرخ خرمن کوبی
چکانه : گله ای گوسفند که صاحبانش مردم ده هستند و چوپانش مزدور مردم است
چشته خوردن : بر اثر سابقه طمع کردن
چک چک : نجوا کردن ، در گوشی صحبت کردن
چک : قرعه کشی زمین های کشاورزی بین کشاورزان
چکل : کوه
چکه : دست زدن هنگام شادمانی ، کف زدن
چلکو : هیزمهای ریزه سر شاخه درختان
چم : راه و روش ، خلق و خوی ،( چمش دست منه = با خلق و خویش آشنائی دارم و می توانم رامش کنم)
چندلو : روی دو پا نشستن
چوو : شایعه ،(چوو انداختن = شایعه درست کردن)
چو : چوب
چینه : دانه مرغ ونیز کلافهای دیوار گلی
ح :                                                                                                                     خ :                                                                                                                     خلامه : بره های گوسفند
خیما : خمیر مایه
                                                                                                                           خل : آب بینی ، ( آدم خلوک : آدمی که همیشه آب بینی اش سرازیر است )
خل : نوعی علف باغی
خرته : کهنه                                                                                                       خلال : کیسه بزرگ برای جای کاه
خشکو : خشکبار
خشه : لجن
خلاشه : کاه و کلشی که برای بستن بند آب بکار می رود و همچنین خرده های گیاهانی که آب با خود می آورد وبر روی آب می ایستد
خو : کردوی زراعت و یونجه
خورشو : نوعی خوراکی که با آب انگور می پزند و شبیه رب انار است
خانابدان : خانه آبادان
د :
دغ زدن : سوراخ کردن خمیر کلوچه با چنگال
دمی : دم پخت
دال : پستان گاو یا گوسفند ، گیان
درغانو : گردونک ، فرفره
دله : نوعی جانور از خانواده شغال ولی کوچکتر ، گور کن
درمک : عنکبوت زهر دار
دروشم : داغی که با آهن گداخته بر روی پوست گوسفندان و یا دیگر حیوانات اهلی جهت شناسائی می گذاشتند                                                                                                          دغ : کچل ، تا س
دال وزو : گنجشک بد صدا
دانه گی : پنبه با تخم*                                                                                                دگس : عوض کردن
دینو : نوعی خار و بوته ای صحرایی که برای لانه سازی کرم ابریشم از آن بهره می گیرند
دهن آری : خمیازه کشیدن
دو لخ کردن : گرد و خاک راه انداختن
دو قولو : قلقلک
دائول : متر سک
دست لاف : قرض کوتاه مدت ، ( با یک دست از کسی قرض گرفتن و با دست دیگر پس دادن )                            
ر :
رخ : شاخه جوان و نورس درخت
روشه : اولین شیر گاو ، آغوز
رزمو : نوعی علف باغی
رجه : طناب برای آویزان کردن رخت شسته شده
رندو : برنج سوخته ته دیگ
ریک : خنده ، پوز خند ، تبسم ، ( ریکش بازه : لبخند میزند )
ز :
                                                                                                                        زک و زا : زایش
زنگلاچو : زرد آلو کال ، چاقاله
زول : قطعات بریده شده پوست حیوان
زلو : زیلو ، زیرا انداز بافته شده از موی بز
زوو : نوعی بازی با چوب که بچه ها بادهان یک نفس زو را تکرار میکنند ، چو چولو بازی
زور : کود گاو یا گوسفند ، کود حیوانی
زرزرو : نق زننده ، غر زننده
ژ:                                                                                                                    س:سنگسرو : موریانه
سو چو : قره قروت ، دوغ جوشیده شده
سوغون : زحمت بیش از حد به کسی دادن ، کار زیادی از کسی کشیدن
سوقولمه : مشت زدن
سیرو : نوعی نان با سبزی
سلامو : نوعی حشره گوشتخوار ، آخوندک یا ماتیس
سگ مگس : انگل سگ ، مگس سگ  که از خونش می مکد
سارق : بقچه
ستل : اردنگی
سح : ساختمان گلی وگنبدی دراز برای اصطبل یا کاهدان
سلیمو : نوعی سبزی صحرایی و باغی
سو : تبار و نژاد ، روشنی ، برای احترام به مرده مدتی برخی از کارها را انجام دادن یا ندادن
سهه : ماسه
ش :
شین :درد سر ،درگیری و نزاع ، ( دنبال شین گشتن : به فکر دعوا و درد سر ایجاد کردن بودن )
شفت وشور : ساده وکودن
شیشک : گوسفند نر جوان
شواش : شاباش ، شادباش ، مراسمی در عروسی
شخی : زمین غیر قابل کشت و سله بسته
شییو : کنه مرغ
شین شینو : سوسک قرمز رنگ داخل حمام و خانه
شو گزو : نوعی حشره با قلاب بلند ( شبیه خر خاکی ) که می تواند پرواز کند و دور روشنایی چراغ جمع می شود
شتول : آب گل آلود
ص :
ض :
ط :
ظ :
ع :
غ :
                                                                                                                                 غل توشن : نیرومند
غاقرو : آهک و رسوبات ته نشین کف جوی آب یا جای دیگر
غول در : بند درب ، کلون آهنی که با آن پشت درب را از داخل می بستند
غیاق : نوعی گیاه شبیه تره
غمبرو : قمری
غمبلکو : قارچ
غسر : نازا
غرتله : بر آمده گی روی بدن ، باد کردن پوست
غریشمار : جوگی ، کسی که اهل داد و فریاد است
ف :
فش زدن : آب بینی را با فشار به بیرون پرتاب کردن
فرت کشیدن : آب یا نوشیدنی را با یک نفس خوردن بگونه ای که هنگام نوشیدن صدای خاصی ایجاد شود .
ق :ک :
کالکو : خربزه کال
کالمانو : نوعی نان پخته شده با سبزی
کت کوسن : نوعی حشره ، سوسک صحرائی سیاه رنگ
کل : بز نر
کلوا : نوعی نان که روی سنگ می پزند
کان : لانه حیوانات
کبل درخت : پوست درخت
لکاته : زن بد کاره
کاچه : پر حرف
کله خور : شیطان و پر حرف
کندمه : خرابه
کرتو : غضروف
کلش زدن : سرفه کردن
کپسن : وسیله آشپزی
کماچ غلیف : نوعی فتیر
کله کنو : حیوان وحشی کوچکی که سر مرغها را می کند و آنها را خفه می کند
کت : گل خشک شده ، کلوخ
کرو : آغل بره و بزغاله
کشه : گودی وسط دو بام خشتی و گنبدی
کل : لنگ
کلپوش : پوست غوره
کلندان : شاهدانه                                                                                                                  کلماس : سوسمار                                                                                                 کلوت : تپه های دامنه کوه
کله کشو : دزدیده سرک کشیدن
کمچه لپو : تخم قور باغه
کور ککو : کبک کور ، جغد
کووس : کود گاو و گوسفند که سفت و تخته مانند شود
کلاغ کشکو : زاغچه ، نوعی کلاغ
کشن کردن : صاف و هموار کردن
گ :                                                                                                                      گرداله : دایره
گو گلان : نوعی سوسک ( شاش غلتان )
گوز گولو شتر : مدفوع شتر
گیان : دال ، پستان حیوان
گندو : گنده خمیرنانوایی
گردو : کلیه انسان یا حیوان
گر : کچل ، تاس ، ( گر وشا : آدمی که وشا یا شپش باعث کچلی اش شده است )
گرس : نوعی برنج پخته شده                                                                                             گال زدن : جا انداختن
گوش گزو : نوعی حشره تابستانی به اندازه خر خاکی
گل پر : سر خک
گزنه : نوعی خارکه تیغ های تیزی دارد و باعث سوزش زیادی می شود (  شبیه تره کوهی)
گندنا : تره
گرسا : گیرنده ، واگیر ، مسری
گر گر : صدای آتش تند
گمبل : جفتک زدن
گندو: پنبه کمان زده برای ریشتن
گو به گو : دو مرد را گویند که با خواهر یکدیگر ازدواج کنند
گابرین : کود گوسفند یا گاو که سفت شده و به صورت تخته در آمده ( کووس )
گنس : خسیس
ل :
لابو : نوعی نان کلفت که با جزقاله و روغن و زرد چوبه می پزند
لاک : تخته ای گرد برای پهن کردن خمیر
لو: آغل گوسفندان که در زیر زمین ساخته می شود
لاغ : سله ، ترک خوردن زمین خشک
لغز : بذله ، لطیفه ( لغزی : مرد بذله گو )
لوده : آدم شوخ و بذله گو
لکاته : زن بد کاره
لجاره : زن شرور
لابو: آب برنج آب کشی                                                                                                لله : استخوان کلفت
لغلو : غلاقی ، روغن داغ کن
لست :  آ هسته (متضاد سریع )
لخه : شلخته
لیتو : بچه گنجشک که هنوز پر در نیاورده
لتو : میوه خشک کرده
لپانه : مدفوع گاو
لپاندن : لقمه بزرگ در دهان گذاشتن
لاخه : شاخه
لغه : لگد
م :ملا لولو : پرستو ، دم جنبانک                                                                                          متر نسیم : مثالی برای آدم پر جنب و جوش و بسیار کوشا
ماچ کل : سوسمار
مرزه : میله ای چوبی برای پهن کردن خمیر نان
مل : انگور ، تاک ( مل بند : پارچه ای که با آن شاخه انگور را به پایه می بندند )
مس مس کردن : معطل کردن ، آهسته کار کردن
موری :  کنه ای بزرگ و خاکستری رنگ که خون گوسفندان را می مکد
میراسو : نوعی علف باغی
مغو : نوعی سبزی باغی که با آن غذا می پزند
ماچ : سگ ماده
مخسته : مقاطعه
مرش : کرمی که در گوشت فاسد ایجاد شود
مسته : خمیر یا گل را به شکل گرد  در آوردن
ن :
نو کول : بهانه ، سستی
نسام : سایه
نون گیرا : نان گیرنده ، نانی که خوردنش آدم را دچار سر گیجه می کند
ناشور و نامال : آدم کثیف
نزم : نسیم
ناترینگ : با انگشت ضربه زدن
و :
ور وری زدن : چشم و هم چشمی کردن
وارشو : مایه خمیر، خمیری که ور آمده ( پف کرده )
واشیلو : علف درو ، داس
والو : زگیل
وسنی : هوو ، نسبت بین چند زن که یک شوهر دارند
ویر : منقلب شدن شخص کم ظرفیت از پیش آمدی ناگهانی
ه :                                                                                                                 همامو : نوعی حشره کوچک مورچه خوار که توی زمین گودال می کند تا تا مورچه ها داخلش بیفتند و آنها را شکار کند
هیژدام : اضافه آب مزرعه که از ته مزرعه بیرون میرود
هشتی : ایوان
ی :
یله : ول ، بی سر و صاحب

پیوست‌ها

  الف.doc (اندازه: 74.5 هزار بایت / دریافته‌ها: 608)

ببخشید که نتوانستم ویرایش آنرا درست کنم (اما؟) در پیوست درست است .

واژگان گیاهان بومی دامغان :
پوتینکPOTENEK – ارغنهARGHENE – نورسوNORESO- بلمBALM- تلوTELO- البزیALBOZE-کارمانکشKARMANKOSH – تنگسTANGES - تلخهTALKHE- خلKHOL- چسبانوCHESBANO- مرغانه تلوMORGHANE TELO- مغوMOGHO – سلیموSALEMO – پنگلوPENGELO- پنگلوشغالPENGELO SHOGHAL – هندوانه شغالHENDEVANE SHOGHAL- اورسAVERS- در منهDARMENEH- دم روباهDOME ROBAH- گونGAVEN – جرز اسمیلGARZ SMAIL – نی پرNEPAR –جاج - GAG شیرو- SHEROO رزمو- REZMOO کاسنیKASNE– شنگو SHENGO- قیاقGHEAGH - جاجGAG- چرزCHERZ- پیچک PECHAK-علف هیزه ALOF HEZEH-مارمبو MAROMBO- دینو DENO- شوره SHOREH- شنگو SHENGO- سیرشو SERSHO- گزنهGAZNEH -تاغ TAGH- گزGAZ

  الف.doc (اندازه: 86.5 هزار بایت / دریافته‌ها: 184) با درود -در پیوست زیر واژگان دامغانی را با دبیره لاتین باز نوشته ام.